6. Wat Pho w Bangkoku – Świątynia Leżącego Buddy
Fragment podróży dookoła świata – zapiski z Tajlandii.
Jedną z największych zalet mieszkania w rejonie ulicy Rambuttri była bliskość do historycznego centrum Bangkoku — wyspy Rattanakosin. Choć nie jest to wyspa w dosłownym znaczeniu, obszar ten otaczają kanały i rzeka Chao Phraya, które odgrywały ważną rolę obronną. To właśnie tutaj znajdują się najważniejsze miejsca związane z monarchią i buddyzmem, w tym Wielki Pałac Królewski, Wat Phra Kaew, a także Wat Pho — jedna z najstarszych i najważniejszych świątyń miasta.
Szliśmy jedną z głównych arterii Bangkoku, gdzie od wczesnych godzin porannych panował gwar – samochody, hałas i tłumy ludzi wypełniały przestrzeń. Tuż obok Pałacu Królewskiego rozciąga się rozległy plac Sanam Luang, używany głównie podczas ceremonii i uroczystości królewskich. Powoli przecinaliśmy plac podziwiając z daleka kolorowe dachy i złote chedi, które tylko częściowo wyłaniały się zza pałacowych murów.
Gdy dotarliśmy do Pałacu Królewskiego, widok długiej kolejki skutecznie przekreślił nasze plany zwiedzania. Niestety, rezygnacja z wejścia oznaczała również, straconą okazję zobaczenia Szmaragdowego Buddy w Wat Phra Kaew, dostępnego wyłącznie w ramach biletu pałacowego.
Nie zrażeni, obraliśmy więc kurs na Wat Pho – Świątynię Leżącego Buddy, która okazała się znacznie spokojniejszym, a jednocześnie równie fascynującym miejscem.
Wat Pho - Serce buddyjskiej kultury i tradycji w Bangkoku
Oficjalnie znana jako Wat Phra Chetuphon Vimolmangklararm Rajwaramahaviharn, świątynia Wat Pho należy do najważniejszych duchowych i kulturowych miejsc Bangkoku i posiada status królewskiej świątyni pierwszej klasy.
Wat Pho jest też jedną z najstarszych świątyń Bangkoku i istniała jeszcze zanim miasto zostało ustanowione stolicą Tajlandii. Pierwotnie znana jako Wat Photaram, funkcjonowała już w okresie Ayutthai, choć dokładny moment jej powstania nie jest znany. Jej nazwa nawiązuje do klasztoru przy drzewie Bodhi w indyjskiej Bodh Gai - miejsca osiągnięcia oświecenia przez Buddę.
Po przeniesieniu stolicy do Bangkoku w 1782 roku, król Rama I rozpoczął porządkowanie i rozbudowę okolic nowego centrum władzy. W 1788 roku polecił gruntowną przebudowę podupadłej świątyni Wat Pho, włączając ją w nową, królewską wizję miasta i nadając jej szczególne znaczenie religijne.
Dziś kompleks, rozciągający się na 8 hektarach, mieści ponad tysiąc posągów Buddy - więcej niż w jakiejkolwiek innej świątyni w Tajlandii. W jego obrębie znajdują się liczne chedi, wiharny, pawilony oraz ogrody zdobione motywami zaczerpniętymi z tajskiej mitologii. Wat Pho jest nie tylko miejscem kultu, ale również ważnym centrum edukacyjnym i kolebką tajskiego masażu oraz tradycyjnej medycyny.
Strażnicy bram i historia pewnego balastu
Pierwsze atrakcje Wat Pho widać jeszcze przed wejściem do wnętrza kompleksu. Przy każdej bramie do świątyni stoją kamienni strażnicy, będący świadectwem dawnego handlu między Tajlandią a Chinami. Posągi te pełniły pierwotnie rolę balastu na chińskich statkach handlowych. Po przybyciu do Tajlandii, statki ładowano lokalnymi towarami na podróż powrotną, a kamienne figury często zostawiano w świątyniach. To właśnie tam zyskały status strażników i stały się trwałym elementem kultury oraz architektury sakralnej.
Każda z tych postaci niesie ze sobą odmienne znaczenie symboliczne - jedne przedstawiają wojowników strzegących porządku, inne uczonych, mnichów lub dostojników, odwołując się do chińskich wyobrażeń o władzy, mądrości i harmonii. Razem tworzą nie tylko dekorację, lecz także opowieść o wierzeniach, hierarchii i wartościach, które wraz z handlem i rzemiosłem przenikały do tajskiej kultury.
Monumentalny Leżący Budda - Symbol Nirwany
Najbardziej rozpoznawalnym elementem świątyni jest monumentalny posąg Leżącego Buddy, symbolizujący moment wejścia w nirwanę – ostateczne wyzwolenie z cyklu narodzin i śmierci. Posąg, znany jako Phra Phuttha Saiyat, mierzy około 46 metrów długości i 15 metrów wysokości. Jego stopy, które mają około 3 metrów wysokości i prawie 5 metrów długości, zdobione są macicą perłową z 108 wygrawerowanymi znakami, które nawiązują do cnót Buddy i ścieżki prowadzącej do oświecenia.
Pokrywająca posąg złota folia nadaje mu niezwykłego blasku, a delikatny uśmiech oraz przymknięte oczy odzwierciedlają idealny spokój i osiągnięcie oświecenia. Leżący Budda w Wat Pho to nie tylko jeden z największych, lecz także najpiękniejszych posągów w Tajlandii.
Świątynia jest również domem dla ponad tysiąca posągów Buddy, co czyni Wat Pho jednym z najbogatszych zbiorów buddyjskich wizerunków w całej Tajlandii. Szczególnie imponująco prezentują się podwójne krużganki Phra Rabieng, które otaczają kaplicę i kryją setki złotych figur.
W wewnętrznych krużgankach znajduje się około 150 wizerunków Buddy, natomiast w zewnętrznych rozmieszczono ponad 240 posągów – zarówno stojących, jak i siedzących. Figury te zostały sprowadzone z północnych prowincji Tajlandii za panowania króla Ramy I. Dziś wszystkie wizerunki pokryte są złotymi płatkami, tworząc nieprzerwany, lśniący krąg otaczający świątynne wnętrza.
Chedi w Wat Pho - Cztery królewskie pagody
Choć Leżący Budda pozostaje największą atrakcją świątyni, prawdziwą ucztą dla oka są również chedi, obok których trudno przejść obojętnie - zwłaszcza że ich liczba znacznie przekracza możliwości spokojnego zwiedzania.
Na terenie Wat Pho znajduje się 91 mniejszych chedi oraz kilka większych stup, w tym cztery monumentalne chedi poświęcone pierwszym królom dynastii Chakri. Każda z nich ma 42 metry wysokości i jest bogato zdobiona ceramiką oraz kwiatowymi motywami, które nadają całemu kompleksowi niezwykłego, barwnego splendoru. Chedi te pełnią funkcję symboliczną — każda z nich reprezentuje panowanie i dokonania swojego królewskiego patrona.
Pagoda zdobiona białą mozaiką symbolizuje panowanie króla Ramy II, żółta została poświęcona Ramy III, natomiast chedi pokryta ciemnoniebieską mozaiką reprezentuje panowanie króla Ramy IV (Mongkuta).
Szczególnie ważną budowlą w kompleksie Wat Pho jest zielona chedi, poświęcona królowi Ramie I — założycielowi dynastii Chakri, panującej w Tajlandii do dziś. Została ona wzniesiona w celu osłonięcia zniszczonego stojącego posągu Buddy Phra Srisanpetch, w którym przechowywane są relikwie Buddy.
Stojący posąg Buddy, którego pozostałości chronione są w zielonej chedi, znany jest jako Phra Buddha Lokanat. Przedstawia on Buddę w postawie określanej jako „Forbidding the Sandalwood Image” — z jedną dłonią uniesioną na wysokości piersi, a drugą opuszczoną wzdłuż ciała. Gest ten symbolizuje powstrzymanie konfliktu, przywracanie harmonii oraz moralny autorytet Buddy, który nie używa siły, lecz mądrości i spokoju, aby zaprowadzić porządek.
Posąg ten pochodził z pałacu królewskiego w Ayutthai. Po upadku dawnej stolicy król Rama I polecił przenieść go do Bangkoku. Uszkodzony wizerunek Buddy mierzył 16 metrów wysokości, jednak ze względu na skalę zniszczeń jego pełna restauracja nie była możliwa. W rezultacie brązowy rdzeń posągu został zamknięty wewnątrz zielonej chedi w Wat Pho, aby chronić go przed dalszym rozpadem.
W świątyni można natomiast zobaczyć późniejszy wizerunek Buddy, wykonany w tej samej ikonografii, który nawiązuje do historycznego pierwowzoru i pełni dziś funkcję obiektu kultu.
Wszystkie cztery monumentalne chedi tworzą zwartą, wyraźnie wydzieloną przestrzeń, otoczoną białym murem. Został on wzniesiony celowo, aby uniemożliwić budowę kolejnych chedi - symbolicznie zamykając okres czterech pierwszych władców dynastii Chakri, którzy należeli do jednej linii rodzinnej i jednego etapu formowania Bangkoku.
Phra Mondob - Pawilon świętych ksiąg w Wat Pho
Innym charakterystycznym elementem kompleksu Wat Pho jest Phra Mondob, czyli pawilon świętych ksiąg. To tutaj przechowywano Tripitakę – kanoniczne pisma buddyjskie, które przez wieki wyznaczały duchowy i intelektualny kierunek buddyzmu therawady. Budynek powstał za panowania króla Ramy III, w okresie, gdy świątynia była nie tylko miejscem kultu, lecz także ważnym ośrodkiem edukacyjnym.
Budynek oddzielony jest od reszty kompleksu pawilonami i krużgankami, znanymi jako Phra Rabiang, które tworzą wyraźną granicę między otwartą przestrzenią świątyni a miejscem ciszy, sprzyjającym skupieniu i kontemplacji.
Główna hala i inne budowle
Wnętrze głównej sali ordynacyjnej Ubosot w Wat Pho również zachwyca przepychem, dorównując bogactwem zdobień zewnętrznym elementom kompleksu. Pełne ornamentów i finezyjnych detali wnętrze przykuwa uwagę na każdym kroku – ściany i kolumny zdobią misterne malowidła. W świątyni można podziwiać również freski ilustrujące Jataki – opowieści o poprzednich wcieleniach Buddy, które zdobią te wnętrza z czasów panowania Ramy III.
Pośrodku sali, między kolumnami, na wysokim złotym tronie siedzi majestatyczny Budda w pozycji lotosu — Phra Phuttha Thewa Patimakon, wizerunek w stylu Ayutthai. Sama sala Ubosot została wzniesiona za panowania króla Ramy I, a w cokole posągu Buddy złożono jego szczątki, co nadaje temu miejscu szczególne znaczenie królewskie i ceremonialne.
Innym niezwykłym elementem są inskrypcje medyczne, wprowadzone przez króla Ramę III w XIX wieku. Tablice te prezentują punkty akupresury i linie energetyczne, co uczyniło Wat Pho centrum edukacji medycznej i rozwoju tradycyjnej tajskiej medycyny.
Wzdłuż ścian Ubosotu ustawiono 108 brązowych mis jałmużnych, do których wierni i odwiedzający wrzucają monety w geście zdobywania zasług i symbolicznego oczyszczenia intencji. Liczba 108 symbolizuje w buddyzmie 108 aspektów ludzkiego doświadczenia lub pragnień i oznacza pełnię oraz domknięcie drogi duchowej. Zgodnie z tradycją do każdej z mis wrzuca się po jednej monecie, przechodząc w skupieniu wzdłuż całego rzędu.
W obrębie kompleksu Wat Pho znajduje się wiele wiharn (hal modlitewnych). Najważniejszą z nich jest wspomniany już wiharn Leżącego Buddy, jednak świątynia obejmuje także inne przestrzenie o istotnym znaczeniu symbolicznym, takie jak cztery kierunkowe wiharny, rozmieszczone zgodnie z czterema stronami świata. W każdej z nich umieszczono wizerunek Buddy w innej pozie, odnoszącej się do kluczowych etapów jego duchowej drogi i wydarzeń z życia.
Jednocześnie Wat Pho nie ogranicza się wyłącznie do przestrzeni modlitewnej. Na terenie kompleksu znajdują się również pawilony, krużganki, dzwonnice oraz inne sale, które wspólnie tworzą rozbudowaną i wielofunkcyjną całość świątyni.
Ogrody, labirynt murów i tajska mitologia
Kompleks Wat Pho nie jest jednorodną przestrzenią, przez którą można przejść jednym ciągiem. Każda jego część oddzielona jest murami i bramami, co nadaje całości charakter swoistego labiryntu. Początkowo ten układ może wydawać się chaotyczny, jednak z czasem odkrywanie Wat Pho zaczyna przypominać spokojną wędrówkę - za każdą bramą czeka nowe, bardziej ukryte miejsce.
To właśnie w tych przejściach i ogrodowych dziedzińcach odsłania się inny wymiar świątyni - murale i rzeźby przedstawiające sceny z życia Buddy oraz motywy z tajskiej mitologii i kultury. Całość, rozświetlona słońcem, zachwyca harmonijną kolorystyką i spokojem, który trudno odnaleźć w tak dużym mieście.
Oprócz tych nieruchomych elementów są tu jednak także żywe „atrakcje” - liczne koty, które na dobre zadomowiły się na terenie Wat Pho. Leżą na nagrzanych murach i schodach, wygrzewając się w słońcu, zupełnie obojętne na obecność odwiedzających. Nawet gdy podchodzi się bliżej, rzadko reagują - po prostu są tu i trwają, niezależnie od tego, ilu turystów przewinie się przez świątynię danego dnia.
Kolebka tajskiego masażu i medycyny - Pierwsza oficjalna szkoła masażu
Choć tradycja masażu tajskiego ma swoje korzenie w starożytnych praktykach medycznych, to właśnie Wat Pho odegrała kluczową rolę w jego formalizacji, standaryzacji i promocji na świecie. W 1955 roku na terenie Wat Pho założono pierwszą oficjalną szkołę masażu tajskiego, zatwierdzoną przez tajskie Ministerstwo Edukacji.
Szkoła ta oferuje kursy z zakresu medycyny tajskiej, w tym masażu, i do dziś jest uważana za główne centrum edukacyjne w tej dziedzinie. Tradycyjny masaż tajski, nauczany i praktykowany w Wat Pho, został w 2019 roku wpisany na listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego UNESCO. Tradycja ta jest żywym świadectwem dziedzictwa leczniczego Tajlandii, a praktyka masażu jest tu ściśle powiązana z buddyjskimi zasadami równowagi ciała i umysłu.
Z Wat Pho można łatwo przeprawić się promem na drugą stronę rzeki Chao Phraya, aby odwiedzić kolejną ikoniczną świątynię Bangkoku – Wat Arun.
Informacje praktyczne o Wielkim Pałacu Królewskim w Bangkoku
Informacje praktyczne o świątyni Wat Pho w Bangkoku
