4. Trzy kluczowe style architektury Tajlandii - Sukhothai, Ayutthaya i Rattanakosin

Już przy pierwszym spojrzeniu na tajskie świątynie widać niezwykły przepych, który wyraźnie odróżnia je od sakralnych budowli w innych częściach Azji. To nie jest styl, który zwykle mnie zachwyca, ale muszę przyznać, że bogactwo detali, złoconych ornamentów i misternie zdobionej ceramiki zrobiło na mnie ogromne wrażenie.

Każdy region Azji ma coś wyjątkowego do zaoferowania, ale to właśnie Tajlandia – z jej niezwykłym połączeniem formy i dekoracji – zainspirowała mnie do zgłębienia tajemnic tej wyjątkowej sztuki.

Tak zaczęła się moja mała podróż przez trzy kluczowe epoki w historii Tajlandii, z których każda przyniosła nowe idee i pozostawiła po sobie świątynie jedyne w swoim rodzaju.

Zapraszam Cię na krótką wędrówkę przez trzy przełomowe okresy: złoty wiek Sukhothai, złożoną i monumentalną erę Ayutthaya oraz pełen przepychu i innowacji okres Rattanakosin. To właśnie te trzy epoki ukształtowały estetykę i duchowy wymiar tajskiej architektury sakralnej.

Styl Sukhothai – Złoty wiek tajskiej kultury i buddyjskiej architektury świątynnej

Sukhothai, to pierwsze niezależne królestwo Tajlandii (1238–1438), które nie tylko ukształtowało tożsamość narodową i kulturalną kraju, ale również dało początek rozwojowi pisma tajskiego, otwierając nowy rozdział w historii literatury i edukacji.

Sztuka tego okresu, łącząca elementy stylu Khmerów, znana z nieporównywalnej elegancji, prostoty i wyrafinowania, zachwyca do dziś. Charakterystycznym elementem były chedi w stylu lotosowym – smukłe, zaokrąglone relikwiarze przypominające rozwijający się kwiat lotosu, symbol duchowej czystości. Takie chedi można dziś zobaczyć np. w Wat Mahathat w Parku Historycznym Sukhothai. Styl ten był silnie inspirowany sztuką z Cejlonu, co widać także w dzwonowatych stupach na słoniej bazie wznoszonych w tym okresie.

Posągi Buddy z Sukhothai – o idealnych proporcjach, łagodnych uśmiechach i medytacyjnych pozach – są uosobieniem duchowej doskonałości i wewnętrznego spokoju.

W XV w. Sukhothai stopniowo traciło na znaczeniu i wpływach, wchodząc pod wpływ rosnącego w siłę królestwa Ayutthaya.

Close

Styl Ayutthaya – Bogactwo form i monumentalne świątynie

Królestwo Ayutthaya (1351–1767) przyniosło znaczący rozwój sztuki, architektury i kultury. Charakterystyczny styl architektoniczny tej epoki wyrósł z połączenia wpływów lokalnych, hinduistycznych, buddyjskich oraz europejskich, odzwierciedlając bogactwo kulturowe i religijne królestwa. W tym okresie pojawiły się majestatyczne prangi – wysokie wieże świątynne symbolizujące górę Meru - święte centrum wszechświata oraz monumentalne dzwonowate chedi o masywnych podstawach i bogatych zdobieniach.

Okres Ayutthaya wyróżniały bogate zdobienia: rzeźbienia w kamieniu i drewnie, terakota oraz złocenia, przedstawiające zarówno sceny z życia Buddy, jak i motywy roślinne czy mitologiczne postacie. Wpływy handlowe i dyplomatyczne, szczególnie z Europą i Chinami, wprowadziły nowe elementy architektoniczne, takie jak kolumny czy łuki, które harmonijnie wkomponowano w lokalną estetykę. Coraz bardziej złożone, piętrowe dachy stały się jednym z wyróżników tajskiej architektury sakralnej tej epoki.

Kompleksy świątynne składały się z wielu budynków, takich jak ubosot (główna hala modlitw), wihan (hala zgromadzeń) oraz różne formy chedi. Dziedzictwo ery Ayutthaya, widoczne dziś w ruinach dawnej stolicy Ayutthaya i rozsianych po całej Tajlandii zabytkach, pozostaje żywym świadectwem rozwiniętej kultury i sztuki tego okresu, stanowiąc bezcenny skarb narodowy.

Styl Rattanakosin – Apogeum przepychu w tajskiej architekturze świątyń

Założenie Bangkoku jako nowej stolicy przez króla Ramę I zainaugurowało erę Rattanakosin, która kontynuowała tradycje Ayutthaya, wprowadzając jednocześnie własne innowacje. Ten czas charakteryzuje się szczególnym naciskiem na rozwój wyraźnie tajskiego stylu artystycznego, który, czerpiąc z bogactwa różnorodnych wpływów, zyskał na wyrazistości i rozpoznawalności.

Styl Rattanakosin wyróżnia się większym przepychem, złożonymi zdobieniami, złoceniami, użyciem barwnej ceramiki i szkliwa oraz innymi elementami dekoracyjnymi, odzwierciedlającymi bogactwo kulturowe i materialne ówczesnej Tajlandii. Kontynuuje tradycję budowy chedi (stup), które stają się smuklejsze, oraz prangów (wysokich wież), jednocześnie rozwijając je poprzez dodanie nowych technik i motywów zdobniczych.

Epoka Rattanakosin przyniosła także pełne ugruntowanie i rozkwit dachów tworzących iluzję wielowarstwowości; z ich charakterystycznymi, elegancko wygiętymi końcówkami stały się jeszcze bardziej wyrafinowane, dodając budowlom majestatyczności i wizualnej głębi.

Każda era przyczyniła się do ewolucji tajskiej architektury sakralnej, tworząc niepowtarzalny krajobraz architektoniczny Tajlandii. Jednak to nie tylko bogactwo zdobień i przepych tych świątyń lecz konkretne elementy architektoniczne, które nadają świątyniom ich wyjątkową formę.

Najważniejsze z nich to chedi i prangi – struktury, które swoją formą, symboliką i detalami potrafią zrobić ogromne wrażenie. Ich obecność nadaje tajskim świątyniom niepowtarzalny charakter, sprawiając, że każda z nich opowiada swoją historię w sposób jednocześnie wizualny i duchowy. Elementy te nie tylko definiują buddyjskie świątynie w Tajlandii, ale także stanowią klucz do zrozumienia duchowego i artystycznego piękna całej Azji Południowo‑Wschodniej.

Jeśli masz ochotę na krótką podróż po najciekawszych elementach tajskich świątyń albo planujesz wizytę w Azji Południowo‑Wschodniej, zajrzyj do kolejnego artykułu. Poznasz tam tajemnice chedi, prangów oraz ubosot i wihan – przestrzeni, które współtworzą charakter buddyjskiej architektury w tej części świata.