Blog

Budda, który raz w roku wyjeżdża na ulice. Wat Phra Singh w Chiang Mai

Fragment podróży dookoła świata – zapiski z Tajlandii.

Tę świątynię zostawiliśmy sobie na koniec, choć ze względu na jej znaczenie to właśnie od niej powinna zaczynać się każda opowieść o Chiang Mai. Wat Phra Singh to królewska świątynia pierwszej klasy i jedna z najważniejszych w mieście. To tutaj mieszka Phra Buddha Sihing – najbardziej czczona figura Buddy w Chiang Mai, która raz w roku, podczas święta Songkranu, wyjeżdża na ulice miasta.

Alejka z palmami prowadząca do świątyni Wat Phra Singh w Chiang Mai, Tajlandia

Od grobowca króla do świątyni pierwszej klasy

Świątynię założył w 1345 roku król Phayu, praprawnuk Mangraia – założyciela królestwa Lan Na. Wzniósł tu chedi, by złożyć w niej prochy swojego ojca, króla Khamfu.

Posąg Phra Buddha Sihing trafił tu dopiero kilka dekad później, za panowania wnuka Phayu – króla Saenmueangma. Dziś znajduje się w Wihanie Lai Kham.

Świątynia była wielokrotnie rozbudowywana i odnawiana, dlatego większość budynków, które dziś oglądamy, pochodzi z XIX i XX wieku.

Za panowania króla Anandy Mahidola nadano Wat Phra Singh status królewskiej świątyni pierwszej klasy – ranga ta jest zapisana nawet w jej pełnej nazwie: Wat Phra Singh Woramahawihan.

Wihan Luang – największa sala i Budda z XV wieku

Pierwszym budynkiem, jaki wybieramy, jest ten największy – Wihan Luang. To główna sala, do której przychodzą wierni – modlą się tu i słuchają nauk mnichów. Obecny budynek powstał w latach 20. XX wieku w miejscu wcześniejszego wihanu, a jego budowę nadzorował Kruba Srivichai – jeden z najbardziej czczonych mnichów północnej Tajlandii, który w tamtych latach odnowił wiele świątyń w Chiang Mai.

Wihan Luang w Wat Phra Singh w Chiang Mai – boczna fasada ze złotymi zdobieniami i czerwonym dachem
Wihan Luang w Wat Phra Singh

Wnętrze jest przestronne dzięki jasnym ścianom i kolumnom, między którymi rozpięto rzędy kolorowych proporczyków. Dopiero gdy podnoszę wzrok ponad nie, widzę wysoką, czerwoną konstrukcję dachu.

Centralnym punktem sali jest ołtarz, a na nim posąg Buddy znany jako Phra Chao Thong Tip. Wykonany w XV wieku ze złota i miedzi, przedstawia siedzącego Buddę, który prawą dłonią dotyka ziemi (bhumisparśa mudra). Ten gest upamiętnia chwilę, gdy Budda pokonał Marę – demona pokus – i osiągnął oświecenie.

Co ciekawe, w pierwszej chwili wcale go nie zauważamy. Choć góruje nad wszystkim, zasłaniają go proporczyki, a wzrok zatrzymuje się najpierw na posągach, które mu towarzyszą. Przed głównym posągiem ustawiono bowiem mniejsze figury Buddy, tworząc charakterystyczny układ często spotykany w tajskich świątyniach. A przed ołtarzem siedzą ludzie, którzy przyszli tu nie zwiedzać, lecz się modlić.

Wnętrze Wihanu Luang w Wat Phra Singh – rzędy proporczyków, czerwony dywan i modlący się wierni, w głębi ołtarz z posągiem Buddy
Wnętrze Wihanu Luang

Wihan Lai Kham – złoty wzór na czerwonym tle

Wihan Lai Kham powstał w latach 1815–1821, za panowania księcia Thammalangki, brata Kawili. Królestwa Lan Na już wtedy nie było, ale styl przetrwał. Kawila, który odbudował opustoszałe miasto, celowo wskrzeszał dawną kulturę Lanna, a Thammalangka kontynuował jego dzieło, odnawiając świątynie. Dlatego właśnie Wihan Lai Kham uchodzi dziś za jeden z najlepiej zachowanych przykładów architektury Lanna.

Wihan Lai Kham w Wat Phra Singh z zewnątrz
Złocone, rzeźbione drzwi Wihanu Lai Kham

Budynek jest znacznie mniejszy od Wihanu Luang, ale to właśnie tu mieszka Phra Buddha Sihing. Nazwa budynku oznacza „złoty wzór” i od razu widać dlaczego: gdy przekraczamy próg, uderza nas blask złotych ornamentów osadzonych w głębokiej czerwieni.

Wnętrze Wihanu Lai Kham – czerwono-złote kolumny i ołtarz z posągiem Phra Buddha Sihing
XIX-wieczne malowidła ścienne w Wihanie Lai Kham

Na ścianach bocznych zachowały się malowidła z XIX wieku. Zamiast scen z życia Buddy, jakie widzieliśmy choćby w Wat Phan On czy w Wat Arun w Bangkoku, przedstawiają dwie popularne na północy Tajlandii opowieści o przygodach książąt. Nieznany malarz wplótł w nie sceny z codziennego życia mieszkańców Lanna.

Na ołtarzu siedzi Phra Buddha Sihing. Według legendy posąg powstał na Sri Lance – stąd nazwa „Sihing”, nawiązująca do dawnej nazwy Sri Lanki – i po długiej wędrówce w 1400 roku trafił do Chiang Mai. W rzeczywistości w Tajlandii są co najmniej trzy posągi, z których każdy uchodzi za oryginał: ten w Chiang Mai, drugi w Muzeum Narodowym w Bangkoku i trzeci w Nakhon Si Thammarat. A posągowi z Chiang Mai w 1922 roku ktoś ukradł głowę – ta, którą dziś widzimy, to raczej kopia.

Songkran – Budda na ulicach i tajski śmigus-dyngus

Raz w roku Phra Buddha Sihing opuszcza świątynię. Dzieje się to podczas Songkranu, tajskiego Nowego Roku obchodzonego 13–15 kwietnia. Wzdłuż trasy stoją tłumy ludzi i polewają go wodą pachnącą jaśminem i płatkami kwiatów. To tradycja, która według wierzeń przynosi pomyślność w nowym roku, a także deszcz, bo Songkran przypada pod koniec pory suchej. Po procesji posąg przez trzy dni stoi na ołtarzu przed świątynią, by każdy mógł podejść i go obmyć. My byliśmy tu jesienią, więc procesji nie widzieliśmy.

Słowo „Songkran” pochodzi z sanskrytu i oznacza „przejście” – słońca w nowy znak zodiaku, a zarazem w nowy rok. Pierwotnie było to święto oczyszczenia i szacunku dla starszych. Do dziś młodsi polewają wodą dłonie rodziców i dziadków, prosząc ich o błogosławieństwo.

Najbardziej kojarzy się jednak z bitwami wodnymi wokół fosy starego miasta. Zabawa wodą nie jest nowa – już w 1906 roku pewien podróżnik opisywał to wydarzenie. Trochę jak nasz śmigus-dyngus – też wiosną i też z oczyszczającą mocą wody, która z obrzędu zamieniła się w zabawę. W 2023 roku Songkran trafił na listę niematerialnego dziedzictwa ludzkości UNESCO. Nasz śmigus-dyngus – jeszcze nie.

Kanał z wodą i fontanna w Chiang Mai, z zielonymi drzewami wokół.
Fosa Starego Miasta jesienią. W kwietniu zamienia się w pole bitwy wodnej.

To święto ma jeszcze jeden zwyczaj: mieszkańcy przynoszą do świątyni piasek i usypują z niego małe stupy ozdobione kwiatami i chorągiewkami. Robią to w zamian za ziemię, którą wynieśli na butach przez cały rok.

Ubosot, woskowi mnisi i najstarsza chedi

Ubosot, czyli sala święceń, powstał na początku XIX wieku. Ma dwa wejścia – według opisów jedno dla mnichów, drugie dla mniszek. W środku stoi bogato zdobiony ku, kapliczka w kształcie wieżyczki z posągiem Buddy, a na drugim końcu sali – kopia Szmaragdowego Buddy, którego oryginał znajduje się w Wat Phra Kaew w Bangkoku.

Ubosot w Wat Phra Singh – czerwony drewniany budynek z piętrowymi dachami
Wejście do ubosotu w Wat Phra Singh widziane z dołu – czerwone drewno ze złotymi wzorami i pozłacana figura strażnika przy drzwiach

Są tu też woskowe figury słynnych opatów. Tym razem ich widok mnie nie zaskoczył – podobne widzieliśmy już w Wat Chedi Luang – ale misterność ich wykonania wciąż robi wrażenie.

Tuż obok wznosi się główna chedi – najstarsza budowla w całym kompleksie. To właśnie ją w 1345 roku król Phayu wzniósł dla prochów swojego ojca, króla Khamfu, i to od niej zaczęła się historia świątyni. Gdy tu byliśmy, trwał akurat remont, a robotnicy właśnie ją tynkowali. Dla laika to ciekawy widok – zobaczyć, jak restauruje się taką stupę. Środkiem biegł złoty pas. Rok później, w 2016 roku, całą chedi pokryto złotem – dziś wygląda zupełnie inaczej niż na naszych zdjęciach. Obok stoi jeszcze druga, mniejsza chedi z posągami Buddy w niszach, którą wtedy również remontowano.

Biała jeszcze główna chedi Wat Phra Singh w rusztowaniach, z białymi słoniami u podstawy i mniejszą chedi obok – jesień 2015 roku.
Remont głównej chedi jesienią 2015 roku

Hor Trai – biblioteka na kamiennym cokole

Ostatni budynek, przy którym się zatrzymujemy, to Hor Trai – świątynna biblioteka, uważana za najsłynniejszą w Chiang Mai. Przechowywano w niej buddyjskie pisma. Stoi na wysokim, murowanym cokole, który zdobią płaskorzeźby niebiańskich postaci, a jej górna część jest drewniana. To nie przypadek: podniesienie biblioteki chroniło rękopisy przed powodziami, termitami i gryzoniami.

Hor Trai w Wat Phra Singh – murowany cokół z płaskorzeźbami niebiańskich postaci i drewniana, czerwono-złota górna kondygnacja.

Takiego budynku wcześniej nie widziałam. Coś podobnego spotkaliśmy tylko w Japonii – w Yamaderze, na samym szczycie góry, stoi mała drewniana budowla, w której również przechowywano pisma. Tyle że tamta jest piękna w swojej japońskiej, minimalistycznej prostocie, a tutaj oglądamy tajską wersję świątynnego przepychu: złoto i rzędy rzeźbionych postaci.

Dawniej taką bibliotekę miała niemal każda większa świątynia, bo przechowywano w niej Tripitakę – kanon buddyjskich pism. Buddyzm przyszedł tu z Indii i Sri Lanki, a wraz z nim zwyczaj spisywania świętych tekstów nie na papierze, lecz na liściach palmowych. Młode liście gotowano przez trzy dni w wodzie po płukaniu ryżu, suszono, prasowano i przycinano w wąskie paski. Mnich wydrapywał na nich litery ostrym rylcem, a potem nacierał liść mieszanką sadzy i oleju – czarna pasta zostawała w rowkach i tekst stawał się czytelny. Tak pisano w całej południowej i południowo-wschodniej Azji, aż do XIX wieku. Taki rękopis wytrzymywał od kilkudziesięciu do kilkuset lat, a potem trzeba go było przepisać od nowa. Dlatego tak ważne było, by trzymać go z dala od wilgoci i termitów.

Na tym zakończyliśmy zwiedzanie świątyń w Chiang Mai. Po trzech dniach w mieście ruszyliśmy dalej na północ – do Pai, około 150 km od Chiang Mai, w stronę granicy z Birmą.