56. Tōdai-ji: Buddyjska świątynia w Narze – majestat i historia
Fragment podróży dookoła świata – zapiski z Japonii.
Nadszedł moment, by stanąć twarzą w twarz z symbolem, który nierozerwalnie splata się z historią Japonii. Tōdai-ji – świątynia wzniesiona w VIII wieku – była w swoich czasach największą drewnianą konstrukcją na świecie i jedną z najbardziej ambitnych inwestycji epoki. Zapraszam do miejsca, którego skala przytłacza, a historia wyjaśnia, dlaczego cesarze musieli uciekać z Nary, by ratować swoją władzę. Odkryjmy majestat bramy Nandaimon i spokój Daibutsu – Wielkiego Buddy, który od stuleci czuwa nad tym miastem.
Brama Nandaimon – Wielkie Wrota i ich Strażnicy
Każda świątynia ma swoje wrota, lecz te, przez które mieliśmy przejść, okazały się największymi, jakie widzieliśmy w Japonii. Brama Nandaimon, wykonana w całości z drewna, robiła wrażenie samą skalą. Jej masywne belki podtrzymujące dach były tak grube, że ledwo mogłam je objąć w połowie.
Po obu stronach bramy stoją strażnicy – królewscy wojownicy Nio, o postawach równie monumentalnych, co sama budowla. Te rzeźbione w drewnie figury są znakomitym przykładem kunsztu japońskich mistrzów. Warto przyjrzeć się ich twarzom: jeden ma usta otwarte, wypowiadając dźwięk „A”, drugi zamknięte, symbolizując „Un”. Razem tworzą buddyjskie „Alfa i Omega” – początek i koniec wszystkiego. Razem z bramą stanowią dzieło uznawane za skarb narodowy Japonii.
W cieniu Daibutsu – Wielki Budda i potęga wiary
Przekraczając próg bramy, naszym oczom ukazał się majestat Tōdai-ji. Jej wysokości i skali nie da się oddać na żadnym zdjęciu. Dzisiejsza hala, odbudowana w XVIII wieku, jest co prawda o około 30% mniejsza od oryginału, ale wciąż przytłacza swoją potęgą.
Powstanie świątyni nie było dziełem przypadku, lecz częścią szeroko zakrojonej strategii cesarza Shōmu. Wierzył on, że buddyzm może ustabilizować państwo, przynieść jedność i ochronić kraj przed kolejnymi kryzysami.
Tōdai-ji pełniła funkcję głównej świątyni buddyjskiej Japonii i stała się centrum zarządzania prowincjonalnymi świątyniami kraju. Ponieważ w tamtym czasie cesarz rezydował w Narze, Tōdai-ji stanowiła nie tylko ważny ośrodek religijny, lecz także duchowe i polityczne zaplecze dworu.
Z biegiem lat potęga stołecznych świątyń — zwłaszcza Tōdai-ji i Kōfuku-ji — stała się tak duża, że dwór cesarski zaczął stopniowo tracić realną władzę. To była jedna z przyczyn, dla których zdecydowano się przenieść stolicę z Nary: najpierw do Nagaoka-kyō, a następnie, w 794 roku, do Kioto.
W nowej stolicy kontynuowano politykę ograniczania wpływów mnichów buddyjskich na rząd, co zostało opisane w artykule dotyczącym Higashiyamy.
Świątynia Tōdai-ji, choć już nie wpływa na politykę Japonii, wciąż przyciąga wiernych i zwiedzających swoją duchową aurą. Do jej bram każdego roku przybywają pielgrzymi z całego świata, by stanąć w obliczu Daibutsu – posągu Buddy Vairocany. Odlany z brązu i pokryty złotem, wznosi się majestatycznie na wysokość piętnastu metrów, budząc respekt jako jeden z największych posągów Buddy na świecie. Towarzyszą mu złote figury bodhisattwów: Kannon i Kokūzō, jakby ich obecność miała przynosić błogosławieństwo i spokój.
Nozdrze Buddy i droga do oświecenia
Niedaleko posągu, u podstawy jednego z potężnych filarów podtrzymujących dach, znajduje się otwór wielkości nozdrza Daibutsu. Według legendy, każdy, komu uda się przez niego przecisnąć, dostąpi oświecenia w swoim przyszłym wcieleniu. Widok dorosłych turystów próbujących swoich sił w tym wąskim przejściu dodaje powagi świątyni odrobinę humoru. My jednak, nie chcąc ryzykować utknięcia na drodze do nirwany, wybraliśmy zwykły spacer po świątynnych ogrodach.
Pomimo przemijających epok, Tōdai-ji pozostaje skarbnicą kultury i centrum duchowości, gdzie wielkość mierzona jest nie dominacją, lecz powagą i pięknem, które niezmiennie emanują z tego miejsca.
