49. Dzielnica Gion w Kioto – Gejsze, kultura i smaki Japonii
Fragment podróży dookoła świata – zapiski z Japonii.
Nie sposób opisać, jak to się stało, że nasze nogi bezwiednie kierowały się w stronę Gion niemal każdego dnia. Być może dlatego, że to jedna z najbardziej znanych dzielnic Kioto, uważana za centrum świata gejsz. A może dlatego, że już pierwszego wieczoru mieliśmy szczęście, na które wielu turystów czeka tu na próżno.
Z jednego z drewnianych domów wyszła gejsza. W drzwiach stała starsza kobieta i żegnała ją skinieniem głowy, dopóki ta nie wsiadła do taksówki z przyciemnionymi szybami. Stałam jak zaczarowana – ale tylko przez chwilę. Grupa turystów otoczyła taksówkę, a jeden z nich biegł za nią, próbując zrobić zdjęcie przez szybę – bardziej jak nieproszony gość niż obserwator.
Gion – gdzie czas pachnie pudrem i kadzidłem
Następnego wieczoru, przechadzając się ulicami, natknęliśmy się na dwie gejsze, które właśnie opuszczały jeden z domów. Nie wsiadły do taksówki, tylko spokojnie kierowały się w stronę ciemnej uliczki, w której chwilę później zniknęły.
Jednak zanim to się stało, tłum turystów uległ szaleństwu, bezwstydnie biegnąc w ich kierunku i próbując robić zdjęcia fleszami z odległości, która wyraźnie naruszała granice prywatności. Chociaż i ja zrobiłam krótkie zdjęcie, żałuję, że nie uchwyciłam tego tłumu „paparazzi“. Takie zdjęcie, choć odchodzące od tematu gejsz, lepiej ukazywałoby mniej pozytywną stronę turystycznego środowiska i brak szacunku niektórych osób dla innych osób i kultur.
Tajemniczy świat gejsz – sztuka, nie prostytucja
Kioto, znane jako największe centrum gejsz w Japonii, jest kwintesencją tej skomplikowanej sztuki. Gejsze, które same siebie nazywają „Geiko” – dzieckiem sztuki, nie są jedynie artystkami rozrywkowymi. Są strażniczkami tradycyjnych japońskich sztuk performatywnych, w tym tańca, muzyki i sztuki konwersacji. To właśnie w tym mieście udało się najlepiej zachować dziedzictwo kulturowe, co czyni je idealnym miejscem do rozwoju kultury gejsz.
W Kioto dziewczęta zaczynają naukę jako nastolatki. Najpierw przez kilka lat są uczennicami – maiko – i uczą się tańca, ceremonii parzenia herbaty, śpiewu, gry na shamisenie (trzystrunowym instrumencie przypominającym banjo), a także sztuki rozmowy. Około dwudziestego roku życia przechodzą uroczystość „odwrócenia kołnierza” i stają się pełnoprawnymi gejszami, w Kioto nazywanymi geiko. Dawniej z tym przejściem wiązał się rytuał, podczas którego bogaty patron mógł kupić prawo do dziewictwa dziewczyny. Zakazała go dopiero ustawa antyprostytucyjna z 1956 roku – dziś uroczystość ma wyłącznie symboliczny charakter.
Jaka jest więc rola gejszy w japońskiej kulturze? Na ile muszą się godzić, aby pozostać w tym ekskluzywnym świecie, do którego ponoć nawet duża suma pieniędzy nie gwarantuje dostępu? Potrzebny jest ktoś wewnątrz, kto nas wprowadzi. Ile z tego jest prawdą, nie wiemy. Jedyne, co nam pozostało, to podziwiać widowisko, które, choć zrobione na potrzeby turystów, w niewielkim stopniu odsłania tajemnice tego enigmatycznego świata.
Gion - Podróż przez japońską kulturę
Kolejny wieczór w Gion rozpoczęliśmy od czegoś wyjątkowego - tradycyjnego przedstawienia teatralnego. Gion to nie tylko dzielnica gejsz; słynie również z tradycyjnych japońskich teatrów, które zachowują ducha dawnej Japonii.
Spektakl otworzyła ceremonia parzenia herbaty, po której zaprezentowano ikebanę - sztukę układania kwiatów i krótką demonstrację gry na 13-strunowym instrumencie. Gejsze i maiko wykonywały każdy gest z taką precyzją i lekkością, że trudno było oderwać wzrok.
Potem nadszedł czas na Kyo-mai, czyli „Sztukę tańca Kyoto”. To elegancki taniec Kioto, wykonywany przez maiko i geiko. Kyo-mai jest istotnym elementem japońskiej tradycji, przekazywanym z pokolenia na pokolenie. Każdy gest, każdy ruch ma swoje głębokie znaczenie i symbolikę. To widowisko oczarowało mnie, szczególnie, gdy młoda Maiko wykonywała ten taniec z niesamowitą subtelnością i wyrafinowaniem, wciągając mnie całkowicie w ten magiczny świat. To była prawdziwa poezja w ruchu.
Zanim zdążyłam ochłonąć, przenieśliśmy się w świat klasycznej komedii dzięki Kyogen. Kyogen to gatunek teatralny, który dawniej pełnił rolę interludium między bardziej poważnymi przedstawieniami. Dziś jest to ważny element japońskiej tradycji teatralnej i cenny skarb kulturowy, ukazujący codzienne życie z humorem i ironią.
Na koniec przyszła kolej na Bunraku, teatr lalek, który wywarł na nas ogromne wrażenie. Zaskoczyła nas obecność operatorów lalek na scenie. Ubrani na czarno, starali się pozostać niewidoczni, a ich precyzja i wrażliwość sprawiły, że przedstawienie było niezwykłe. Opowieść o tragicznej miłości - tym razem z niespodziewanym happy endem - wywarła na nas większe wrażenie, niż niejedno współczesne kino.
Wieczór w Gion okazał się podróżą przez różne oblicza japońskiej sztuki. I choć to wszystko trwało zaledwie dwie godziny, miałam wrażenie, że przeniosłam się o kilka stuleci wstecz.
Okonomiyaki pod okiem manekina gejszy
Do Gion wracaliśmy nie tylko dla gejsz, ale też po to, żeby coś zjeść. Pamiętacie okonomiyaki z Hiroszimy? Tutaj spróbowaliśmy go w małym barze, którego ściany były wyklejone erotycznymi obrazkami, a obok mnie siedział manekin gejszy. Wszystko to było raczej na pokaz dla turystów.
Jednym z najbardziej wyjątkowych kulinarnych przeżyć w Kioto jest kaiseki - wyrafinowana, wielodaniowa uczta wywodząca się z ceremonii herbaty, kiedy podawano skromne posiłki, by goście nie pili na pusty żołądek. Dziś kaiseki łączy sztukę, sezonowość i estetykę w jednym doznaniu. W Gion serwuje się także kyo-kaiseki, lokalną odmianę opartą na świeżych, sezonowych składnikach charakterystycznych dla Kioto.
Zrezygnowaliśmy z kaiseki z kilku powodów: wymaga wcześniejszej rezerwacji, jest dość kosztowne, nie mieliśmy ochoty na haute cuisine. Zamiast tego spróbowaliśmy yudofu, czyli tofu gotowanego w gorącym bulionie. Polecamy - jeśli ktoś lubi tofu i chce poczuć smak Kioto.
Pontocho - Od gwaru do zen, kontrasty dzielnicy
Choć Gion uchodzi za kulinarne centrum tradycyjnego Kioto, to nie jest jedynym miejscem, gdzie można poczuć autentyczny smak tego miasta. Wystarczy przejść przez most na drugą stronę rzeki Kamogawy, by znaleźć się w Pontocho – dzielnicy, która oddycha tym samym historycznym klimatem, a jednak pulsuje bardziej kosmopolityczną energią. Wąskie uliczki wiją się tu jak rzeki światła, a zagęszczenie małych lokali sprawia, że każdy krok odsłania zupełnie inną opowieść. To miejsce łączy dwie natury Kioto: tradycję i współczesność, subtelną ciszę i nocny gwar.
Przyszliśmy tutaj z czystej ciekawości, szukając spokojnego miejsca, by zakończyć wieczór. Przechadzaliśmy się po zatłoczonych uliczkach, ale im dalej szliśmy, tym bardziej gwar zaczynał się rozpuszczać w powietrzu. Ulice zwężały się i wyginały, prowadząc nas do zaułków, które wyglądały bardziej jak tajne przejścia niż zwykłe miejskie drogi.
W tych zaułkach mieściły się japońskie tawerny, zwane izakajami. Choć były otwarte, panowała tu cisza, która w zestawieniu z naszym przyzwyczajeniem do miejskiego hałasu, wywoływała dziwne poczucie dyskomfortu. Tylko białe tkaniny - noren, powiewające nad drzwiami, poruszały się w tej scenerii, sugerując, że lokale są otwarte.
Zatrzymaliśmy się na moment, jakby coś nas przyciągnęło. Patrzyliśmy na te płótna, próbując zrozumieć, co kryje się za ich symbolicznym zaproszeniem. Było w tym coś tajemniczego – jakby za tymi drzwiami czaił się inny świat, pełen zagadek. Czy to była zwykła izakaja, czy może miejsce, do którego dostęp mają tylko wybrani?
Być może to właśnie ta aura tajemniczości sprawiła, że ostatecznie wróciliśmy do tego, co znajome i przewidywalne. Zakończyliśmy nasz wieczór w irlandzkim pubie przy Guinnessie i tradycyjnej muzyce.
